De opmerkelijke neuroplasticiteit van je hersenen

De 1,4 kilo grijze massa tussen je oren is het meest complexe systeem in het bekende universum. De neurowetenschappen hebben de afgelopen decennia een gouden tijdperk doorgemaakt, grotendeels dankzij verbluffende ontdekkingen over de neuroplasticiteit van je hersenen. In dit eerste deel van een tweedelige blogserie gaan we onderzoeken waarom neuroplasticiteit zo fascinerend is.

Wat is neuroplasticiteit?

Neuronen bestaan ​​uit veel verschillende cellen die allemaal gespecialiseerd zijn in het communiceren van wat er in en rondom je lichaam gebeurt, waarbij je hersenen het commandocentrum vormen. Plasticiteit verwijst naar de flexibiliteit om te veranderen, vandaar dat sommige neurowetenschappers zeggen dat 'de hersenen plastisch zijn'. Simpel gezegd betekent neuroplasticiteit dat 'je hersenen zich kunnen aanpassen'.

Hersentraining?

Iedereen kent het idee dat als je je lichaam traint, je spieren en je hart- en vaatstelsel zich aanpassen, waardoor je fitter wordt en beter kunt sporten. Kort gezegd is dat wat je hersenen doen als ze gestimuleerd worden.

Of je nu zintuiglijke informatie verwerkt, je concentreert op taken, diep nadenkt, je verbeelding gebruikt of zelfs gewoon droomt – je hersenen zijn erop gericht zich voortdurend aan te passen aan de eisen die eraan worden gesteld. Geloof het of niet, er vinden allerlei veranderingen plaats in je hoofd terwijl je deze blog leest.

Hoe neuroplasticiteit verschilt van fysieke fitheid

Het vergelijken van de fitnesswinst door hersenstimulatie met die door fysieke inspanning is eigenlijk een te grote vereenvoudiging. Hoewel de effecten in principe vergelijkbaar zijn, zijn er een aantal belangrijke verschillen. De biologie van de hersenen en het centrale zenuwstelsel is erop gebouwd om zich veel efficiënter aan te passen dan spiercellen. Dit gebeurt op verrassend geavanceerde manieren.

4 opmerkelijke manieren waarop je hersenen zich aanpassen

1. Je hersenen kunnen niet alleen nieuwe hersencellen aanmaken, net als spieren – een proces dat neurogenese – maar je neuronen kunnen zich ook structureel herstructureren om nieuwe netwerken te creëren voor een betere connectiviteit. Deze netwerken zijn enorm – er zijn ongeveer 100 biljoen verbindingen tussen je neuronen!
2. Je hersencellen kunnen de snelheid waarmee ze met elkaar communiceren verbeteren door de hoeveelheid myeline, een beschermende laag rond de verbindingen tussen zenuwcellen. Dit verhoogt hun elektrische efficiëntie, waardoor signalen van zenuwcellen sneller door netwerken kunnen reizen.  
3. Neuronen die na verloop van tijd niet meer gebruikt worden, kunnen worden verwijderd door een proces dat synaptische snoei, waardoor de hersencapaciteit optimaal blijft. In de eerste levensjaren ondergaan onze hersenen een enorme snoei, een beetje zoals Michelangelo een meesterwerk uit een stuk marmer beeldhouwde. Een recente ontdekking heeft aangetoond dat dit proces tot op hoge leeftijd doorgaat.
4. te versnellen of te vertragen. de hersengolvenHersengolven zijn de frequenties waarmee grote groepen neuronen in synchrone golven vuren. Om bijvoorbeeld mentaal alert te zijn, zijn snellere hersengolven nodig. Onderzoek toont aan dat veranderingen in hersengolven langdurig kunnen aanhouden.

Waarom dit zo belangrijk is

Het netto-effect van al deze systemen is dat je hersenen zich veel sneller en sterker kunnen aanpassen dan de effecten van lichaamsbeweging op je spieren, en met veel langduriger veranderingen. Vergeleken met de effecten van lichaamsbeweging is het een beetje alsof je traint met steroïden. Sterker nog, het nieuwste neurowetenschappelijke onderzoek toont steeds vaker aan dat het trainen van je hersenen een transformerend effect kan hebben op de menselijke prestaties en levenskwaliteit.

Extreme neuroplasticiteit

Er bestaat een operatie genaamd hemisferectomie die neurowetenschappers tot op de dag van vandaag voor raadsels stelt. Deze operatie is nodig bij levensbedreigende aandoeningen zoals ernstige epilepsie, waarbij letterlijk de helft van iemands hersenen moet worden verwijderd. Theoretisch gezien zou dit een verwoestende ingreep moeten zijn, omdat elke hersenhelft zeer verschillende functies aanstuurt, zoals het besturen van één kant van het lichaam. Tot de tienerjaren, wanneer de helft van de hersenen wordt verwijderd, heeft de andere helft echter het vermogen om zich te herstructureren tot een volledig nieuwe linker- en rechterhersenhelft.

De hersenen detecteren in wezen een catastrofale verandering en passen zich snel aan, waarbij ze zichzelf functioneel herstellen zonder externe hulp. Opmerkelijk genoeg kunnen patiënten bijna volledig herstellen en een normaal leven leiden. Hoe dit mogelijk is, blijft een mysterie, maar het levert verbluffend bewijs voor waarom neuroplasticiteit een meesterwerk van de menselijke evolutie is.

Vond je dit interessant? Houd dan het tweede deel van deze blog in de gaten, waarin je lifehacks ontdekt om de kracht van je neuroplasticiteit te benutten. Je kunt ook deze gerelateerde blog bekijken:

7 belangrijke ontwikkelingen in de neurowetenschappen van 2017

‍