3 manieren waarop sport je hersenen uitdaagt

We weten allemaal dat sport onze fysieke grenzen en wilskracht op de proef stelt. Wat we echter vaak niet beseffen, is dat ook onze cognitieve vaardigheden tot het uiterste worden gedreven door de eisen van de competitie. Net als de fysieke eisen van sport, gaan deze veel verder dan wat we in het normale, dagelijkse leven ervaren, en dat gebeurt verrassend vaak.

Albert Einstein zei ooit: "Je moet een instinct ontwikkelen voor wat je met je grootste inspanningen net aan kunt bereiken." Hier onthullen we drie manieren waarop sport de hersenen de mogelijkheid biedt om dergelijke inspanningen te leveren.

1. Verwerkingssnelheid

In de sport gebeuren dingen snel. Dit is een van de redenen waarom we snellere reacties associëren met betere prestaties op het veld. Hoewel het soms zo lijkt, gebeuren acties niet zomaar. Voordat sportieve acties worden uitgevoerd, moeten perceptuele en cognitieve processen eerst sensorische informatie absorberen, interpreteren, voorspellingen doen over toekomstige uitkomsten en vervolgens een beslissing nemen over hoe te handelen.

In de meeste alledaagse situaties is er weinig tijdsdruk, zoals de beslissing of je een kop koffie of thee wilt zetten. Sporten daarentegen vereisen soms dat cruciale beslissingen en acties in slechts een tiende van een seconde worden verwerkt. Klassieke voorbeelden hiervan zijn het terugslaan van een tennisopslag of het slaan van een bal bij honkbal. Bij de dynamische spelvormen in teamsporten zoals basketbal moeten talloze acties en reacties extreem snel en continu, of zelfs gelijktijdig, worden uitgevoerd.

Het waarnemen, interpreteren, beoordelen en vervolgens handelen met zulke hoge snelheden stelt de hersenen zwaar op de proef. Het voordeel van reactiesnelheid komt niet zozeer voort uit hoe snel een atleet beweegt, maar eerder uit hoe snel zijn of haar hersenen informatie verwerken.

2. Werkgeheugen

Voor de meeste mensen roept 'werkgeheugen' het beeld op van het onthouden van een telefoonnummer. In werkelijkheid is het veel meer dan alleen geheugen - het 'werkende' gedeelte is cruciaal. Zie het als een soort mentaal multitasken. We moeten niet alleen meerdere stukjes informatie toegankelijk houden in ons geheugen, maar we moeten er ook cognitieve bewerkingen op uitvoeren - ze manipuleren of transformeren op manieren die iets nuttigs voor ons opleveren.

In de sport moeten we dit doen voor veel dingen die er om ons heen gebeuren, zowel gelijktijdig als snel. De eisen hangen af van hoeveel verschillende dingen we in gedachten moeten houden en hoe complex het is om ze op een zinvolle manier te verwerken.

Een eenvoudig voorbeeld is een voetbaldoelman die moet voorspellen welke speler het meest waarschijnlijk op zijn doel zal schieten.

Als er twee spelers zijn, moet de keeper ze allebei bekijken en bepalen wie van hen het meest waarschijnlijk zal schieten. Dit houdt doorgaans in dat hij het volgende beoordeelt.

Positie - afstand tot het doel, of er een vrije schotkans is en welke passmogelijkheden er zijn.
Verdediging – hoe groot de kans is dat een verdediger de schietende speler kan tackelen of onderscheppen.
Gedrag – hoe waarschijnlijk het is dat elke speler een schot neemt, gebaseerd op zijn reputatie en de stand van de wedstrijd.

Binnen enkele seconden maakt een professionele keeper deze inschattingen, houdt ze in zijn geheugen vast om ze met elkaar te vergelijken, bepaalt hij de grootste bedreiging en onderneemt hij vervolgens actie om klaar te staan om het schot van die speler te stoppen.

Het kan natuurlijk veel complexer zijn dan alleen maar anticiperen op twee spelers. Voorspellen wat tegenstanders zullen doen, of hoe een spel zich zal ontvouwen, zelfs maar enkele minuten van tevoren, verhoogt de belasting van het werkgeheugen exponentieel. Goed presteren in elke sport waar veel gebeurt en de actie constant verandert, stelt hoge eisen aan het werkgeheugen.

3. Aanhoudende aandacht

Er zijn niet veel situaties in het leven waarin je je intensief moet concentreren tijdens het uitvoeren van complexe handelingen, en dat vervolgens een uur of langer herhaaldelijk moet doen. Autorijden komt daar waarschijnlijk het dichtst bij in de buurt. Om echter aan de eisen van sportwedstrijden te voldoen, zou het iets moeten zijn als een autoachtervolging zoals in een film.

Hoewel de hersenen slechts 2% van ons lichaamsgewicht uitmaken, zijn ze een ware glucosebrander, die ongeveer 20% van onze totale energie en tot een derde van onze ATP verbruikt. Bij fysiek veeleisende sporten zet vermoeidheid de energievoorraad van het lichaam onder druk en stuurt het een stortvloed aan interne sensorische prikkels naar onze hersenen.

Dit, in combinatie met de eisen van herhaalde periodes van intense concentratie, is een belangrijke reden waarom fouten in wedstrijden vaak in de latere fasen voorkomen – één cruciaal moment van onoplettendheid en het is game over. Voeg daar de emotionele achtbaan aan toe die de psychologische aspecten van competitie met zich mee kunnen brengen, en ieders vermogen om de mentale focus te behouden wordt onder echte druk op de proef gesteld.

Een recept voor mentale trainingen

Er zijn nog andere manieren waarop sport de hersenen actief aanspreekt. Maar als je alleen al de verwerkingssnelheid, het werkgeheugen en de concentratie combineert, heb je al een uitstekend recept om je mentale vermogens te trainen. Het is dan ook geen verrassing dat onderzoek aantoont dat sport de mentale functies kan verbeteren en kan leiden tot een betere cognitieve gezondheid. Dus de volgende keer dat je traint of meedoet aan een wedstrijd, denk dan eens aan de voordelen voor je hersenen!

Bekijk hier een gerelateerd blogbericht.

3 redenen waarom atleten hun geest zouden moeten trainen‍